//
διαβάζετε...
Articles, Social Issues

Οι ηγέτες και η ελεύθερη έκφραση


Προβληματισμός πάνω στη λειτουργία μιας συλλογικότητας

Δέσποινα Βαφείδου

Το 1859 και ύστερα από έρευνες στα νησιά Γκαλαπάγκος και τη Γη του Πυρός, ο Κάρολος Δαρβίνος με το έργο του “Η Καταγωγή των Ειδών” θεμελιώνει το εξελικτικό αξίωμα. Διατυπώνει μια νατουραλιστική προσέγγιση του φαινομένου της ζωής με κεντρική ιδέα ότι τα αναρίθμητα είδη διακλαδώνονται σε ένα ενιαίο δέντρο.

Δεχόμενα τις πιέσεις του περιβάλλοντος και στην προσπάθειά τους να ζήσουν και να αναπαραχθούν, τα είδη βρίσκονται σε μια διαρκή διαδικασία προσαρμογής. Ο “σχεδιασμός” των ειδών, αντίθετα με ό,τι πιστευόταν έως τότε, δεν είναι ούτε προκαθορισμένος ούτε και τελεσίδικος. Στην πραγματικότητα, τα είδη υπόκεινται σε συνεχείς “διορθώσεις” ώστε να αποκτούν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους χαρακτηριστικά.

Πέρα όμως από τη μορφολογία τους, καίριας σημασίας όπλο στη μάχη για την επιβίωση αποδείχτηκε η ικανότητα να δημιουργούν ομάδες, κοινωνίες και δεσμούς αλληλοβοήθειας. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι τα ζωικά είδη που έχουν αναπτυχθεί κοινωνικά σε μεγάλο βαθμό απολαμβάνουν όχι μόνο τη δυνατότητα της επιβίωσης και αναπαραγωγής αλλά και επιπλέον δυνατότητες όπως για παράδειγμα το παιχνίδι. Οι ιδιότητες αυτές λειτουργώντας σωρευτικά στο πέρασμα του χρόνου ορίζουν αυτό που λέμε “εξέλιξη”. Είναι κατά το Δαρβίνο πρωταρχικός νόμος της φύσης.

Πρόκειται για μια θέση ανατρεπτική που πλήττει προκλητικά τις δεισιδαιμονίες αιώνων που διαμόρφωναν μια ηθική αντίληψη και στάση απέναντι, τόσο στη φύση και τον άνθρωπο, όσο και στην οργάνωση της πολιτείας. Πρόκειται μάλιστα για το επιχείρημα της επιστήμης ενάντια στο μονοπώλιο της εξουσίας των πατρόνων της γνώσης και της ηθικής, που επιπλέουν σε μια λαοθάλασσα αδαών, εκ των προτέρων και εκ γενετής κατώτερων και υπάκουων ανθρώπων-ραγιάδων που εμπιστεύονται την τύχη τους στους εκ των προτέρων και εκ γενετής ανώτερους εξουσιαστές. Κανένα λόγο και καμία δικαιοδοσία δεν έχει η κατώτερη αυτή μάζα στη δημιουργία, τον αυθορμητισμό, την έκφραση, τις προσωπικές αναζητήσεις, πόσο δε μάλλον στη διεκδίκηση μιας θέσης στην οργάνωση της πολιτείας.

Μέσα στο πέρασμα του χρόνου, η εκάστοτε άρχουσα τάξη είχε να αντιπαλέψει αυτή τη θέση ώστε προτίμησε μια άλλη ερμηνεία του δαρβινικού αξιώματος. Η έννοια του ανταγωνισμού διαστρεβλώθηκε ώστε να μην εννοεί τον ανταγωνισμό των ειδών με το περιβάλλον όπου ζουν, αλλά αυτό των ατόμων μεταξύ τους. Η έννοια του ισχυρού “εγώ”, της υπερίσχυσης του πιο δυνατού, στάθηκε εδώ και αιώνες το άλλοθι ενός συστήματος που επιδιώκει την πάταξη κάθε προσπάθειας οργάνωσης των ανθρώπων. Από την πρώτη στην ιστορία εμφάνιση στρατών και δυνάμεων καταστολής, των διαφόρων ηθικολογικών συστημάτων της τυφλής πίστης μέχρι τις σύγχρονες τεχνικές στην επικοινωνία, τη διαφήμιση και την προπαγάνδα, στα πλαίσια πάντα της διαρκούς χειραγώγησης της κοινής γνώμης, το κυρίαρχο σύμβολο είναι πάντα ένα. Αυτό του ισχυρού, αυτού που κατέχει τα πιο πολλά και τα πιο τρομερά όπλα, του ανώτερου, του Εκλεκτού, του Πατέρα, του άριου, του πιο μορφωμένου, του πιο συμβατού με ένα προκαθορισμένο αισθητικό πρότυπο, του ευφυέστερου σύμφωνα με ένα σύστημα μέτρησης και, για να έρθουμε στο θέμα μας, αυτό του ηγέτη.

Χρειαζόμαστε έναν ηγέτη λοιπόν. Δεν είναι κάτι που ξεπήδησε ξαφνικά μέσα από την αμορφωσιά, την τεμπελιά και την αναξιότητά μας. Πρόκειται για το αποτέλεσμα της κατ’ εξακολούθηση προπαγάνδας που έχει υποστεί το ανθρώπινο γένος με στόχο να δημιουργηθούν δύο συμπλέγματα. Το σύμπλεγμα του ηγέτη και το σύμπλεγμα του χαζού που χρειάζεται έναν ηγέτη να τον καθοδηγεί ενόσω σπάει αδιαμαρτύρητα τα κόκαλά του στις φάμπρικες, στηρίζοντας έτσι τα καλοστημένα σχέδια της ολιγοάριθμης ελίτ των προαναφερθέντων ηγετών.

Υπό τις παρούσες συνθήκες που βιώνει η ανθρωπότητα στο σύνολό της μπορούμε εύκολα να αντιληφθούμε πώς μια χούφτα ανθρώπων έχει καταφέρει να ελέγχει την οικονομία, την πολιτική, την καταστολή, την επιστήμη, την υγεία, τη γνώση, την τέχνη και στην τελική, τη ζωή μας όλη. Κάτω από το πρίσμα μιας προσπάθειας να συνεχίσουμε να είμαστε ένα είδος υπό εξέλιξη -προς θετική για εμάς κατεύθυνση εννοείται- χρειάζεται πιστεύω να αναθεωρήσουμε σε βάθος τις ηθικές αξίες που μας καθορίζουν και μας καθοδηγούν. Ηθικές σε επίπεδο ήθους αλλά και ηθικής. Η θέση ότι συνυπάρχουμε όχι για να αρπάξουμε την ενέργεια του άλλου αλλά για να μοιραστούμε την ενέργεια μας με τον άλλο ώστε να εισπράξουμε όλοι μαζί τα οφέλη μιας συνύπαρξης και να προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο της εξέλιξής μας, είναι εξ’ ορισμού μια ανάγκη θεμελιώδης για τη ζωή.

Με τα κινήματα των πλατειών, τις οργανώσεις στις γειτονιές και τις πλήθος λαϊκές απόπειρες να έχουν ήδη αφήσει το αποτύπωμά τους στο πολιτικό και κοινωνικό σκηνικό διεκδικώντας την ανατροπή του συστήματος που χτυπάει αλύπητα το λαό, το επόμενο βήμα είναι η σύλληψη και υλοποίηση ενός σχεδίου που όντως θα πετύχει αυτήν την ανατροπή. Εδώ τα ερωτήματα που τίθενται είναι πολλά και η πολυπλοκότητά τους μας τρομάζει καθώς η εμπειρία μας διδάσκει ότι έχουμε να παλέψουμε μια Λερναία Ύδρα με πολλά κεφάλια. Όσο και αν ο εχθρός υψώνει το μυθικών διαστάσεων ανάστημά του, θα πρέπει εμείς να συνειδητοποιούμε το μεγάλο μας προτέρημα. Το συντριπτικά μεγάλο μας πλήθος που, σαν οργανωθεί σε έναν ενιαίο οργανισμό, δύναται να αξιοποιήσει το μεγάλο του αυτό προτέρημα. Σε αυτά τα πλαίσια, κανένας μας δεν περισσεύει. Αντίθετα, η ατομικότητα του καθενός μπορεί να αποδειχτεί ουσιώδες συστατικό στο πεδίο της προσφοράς στο σύνολο, αρκεί το σύνολο να αποδεχτεί τη μοναδικότητα και τη διαφορετικότητα του καθενός ιδωμένου ως μονάδα-μέρος του συνόλου. Ο καθένας μας έχει να καταθέσει τη δική του οπτική από την εμπειρία του στο χώρο της δουλειάς του, στη γειτονιά του, στον κοινωνικό του χώρο, και να βρει τη θέση που του αντιστοιχεί στο κοινωνικό σώμα. Οι πραγματικά τεμπέληδες ή παθολογικά μειωμένων ικανοτήτων είναι πολύ πολύ ελάχιστοι. Πολλοί από μας εμφανίζονται ως ανεπαρκείς εξ αιτίας του ότι το κοινωνικό μας σύστημα απαιτεί πολύ συγκεκριμένα προσόντα από μας, κάτω από το πρίσμα μιας ερμηνείας της ισότητας που ισοπεδώνει κάθε εναλλακτική θέαση του κόσμου, στερώντας από την ανθρωπότητα πλήθος διαμάντια. Πολλοί από μας ασφυκτιούν και πνίγονται και τίθενται άδικα στο περιθώριο -πολύ ή λίγο- της κοινωνίας, γιατί δεν υπάρχει ο αέρας.

Μιλώντας άρα για ανατροπή του συστήματος θα πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπ’ όψη ότι θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε μια ανατροπή, πόσο δε μάλλον να την επιτύχουμε. Οι άνθρωποι πρέπει να καλλιεργήσουμε τις μεταξύ μας σχέσεις στη βάση ότι ο “άλλος” είναι προέκταση του “εαυτού”, αφήνοντας ανοιχτό το περιθώριο ακόμα και του λάθους, στην επιδίωξή μας να μεταπηδήσουμε στο επόμενο εξελικτικό μας στάδιο. Διαφορετικά και όπως τα πράγματα δείχνουν…Game Over!

ΠΗΓΕΣ

  • Κάρολος Δαρβίνος, Η καταγωγή των ειδών
  • Πιότρ Κροπότκιν, Αλληλοβοήθεια – Ένας παράγοντας της εξέλιξης

Discussion

Comments are closed.

%d bloggers like this: